انحصار وراثت و تقسیم تَرَکه
انحصار وراثت ایرانیانِ مقیم خارج از کشور
اخذ گواهی انحصار وراثت ایرانیانِ مقیم خارج از کشور طبق قوانین جمهوری اسلامی ایران افراد ایرانی در هر کشور دیگری که زندگی کنند از نظر احوال شخصیه باید طبق قوانین ایران پیش بروند. احوال شخصیه به امور مربوط به ازدواج ، طلاق، فرزند خواندگی، ارث و وصیت گفته می شود. پس هر موردی که شامل این امور می شود باید طبق قوانین ایران اجرا شود. از آنجایی که ارث جزء احوال شخصیه هست پس مراحل آن باید با قوانین ایران پیش رود. فرقی نمی کند که کدام یکی از طرفین پرونده ساکن خارج از کشور باشند. متوفی(شخصی که فوت شده) و یا وارث (شخصی که ارث به او می رسد) می توانند هر دو حتی در خارج زا کشور باشند. اما اموال و دارایی های شخص متوفی در صورتی که در ایران باشد، بر اساس قانون جمهوری اسلامی ایران تقسیم و به وراث منتقل می شود. اخذ گواهی انحصار وراثت ایرانیان مقیم خارج از کشور در صلاحیت کدام دادگاه است؟ اگر تبعه خارجی مقیم ایران در داخل یا خارج از ایران فوت کند، حصر وراثت اموال منقول و غیر منقول وی در داخل ایران در صلاحیت دادگاه ایران میباشد. بر اساس ماده 355 قانون امور حسبی، رسیدگی به دعاوی مربوط به ترکه اتباع خارجی در صلاحیت دادگاه ایران است. اما صدور گواهی حصر وراثت تبعه خارجی، توسط دادگاه حوزه آخرین محل اقامت متوفی انجام میشود. ممکن است متوفی مقیم ایران نباشد اما اموال و داراییهایی در داخل ایران داشته باشد. در این صورت صلاحیت رسیدگی با دادگاهی است که آخرین محل زندگی متوفی در ایران در حوزه آن واقع شده باشد.
اخذ گواهی انحصار وراثت توسط طلبکار
چگونگی اخذ گواهی انحصار وراثت توسط طلبکار (غیرورثه) انحصار وراثت ذینفع در مواردی مطرح میشود که شخصی غیر از وراث از ماترک متوفی ادعای سهم خواهی کند. پس از فوت متوفی ماترک وی مطابق قانون بین ورثه تقسیم میگردد. اما به جز ورثه، اشخاص ذینفع نظیر طلبکار و وصی نیز میتوانند درخواست حصر وراثت کنند. شخص طلبکار برای وصول طلب خود از ماترک متوفی سهم خواهی میکند. وصی نیز شخصی است که به موجب وصیتنامه متوفی مأمور به انجام وصیت است و احتمالاً لازم است به ماترک دسترسی داشته باشد. ذینفعان با ارائه مدارک میتوانند دادخواست خود را به شورای حل اختلاف ارائه کنند. به عنوان مثال طلبکار میبایست اسناد طلب، و وصی باید وصیتنامه متوفی را ارائه کند. در این نوشتار به نحوه گرفتن گواهی انحصار وراثت توسط ذی نفع میپردازیم. نکته کاربردی که باید بدانیم این است که لزوماً یکی از ورثه نباید درخواست صدور گواهی حصر وراثت کند. قانون حصر وراثت چنین است که اگر شخصی نفعی در گواهی مذکور هم دارد می تواند با اثبات آن دادخواست حصر وراثت متوفی را به شورا تقدیم کند. مثلاً فرض کنید شما چکی از شخصی دارید که فوت شده است بدیهی است که بایستی بر علیه وراث اقامه دعوی کنید و وراث هم به هر دلیل انحصار وراثت نکرده اند و یا شما (طلبکار) به آن دسترسی ندارد. در اینجا صاحب و دارنده چک می تواند تقاضای صدور انصار وراثت متوفی صاحب چک را کند. مراحل انحصار وراثت توسط طلبکارمتوفی در ابتدا شخص ذینفع میبایست برای دریافت استشهادیه محضری اقدام کند. استشهادیه محضری فرمی است که در آن 3 نفر شاهد، نام و تعداد وراث را در دفتر اسناد رسمی تأیید نموده و امضا میکنند. برای این منظور، شخص ذینفع میبایست فرم استشهادیه محضری را با امضای 3 شاهد تکمیل نموده و سردفتر آن را گواهی نماید. در مرحله بعد، متقاضی باید به دفاتر خدمات قضایی مراجعه نماید. ذینفع در دفتر الکترونیک خدمات قضایی با ارائه مدارک لازم، فرم دادخواست صدور گواهی حصر وراثت را تکمیل میکند. با انجام این مراحل، صدور گواهی به شورای حل اختلاف ارجاع داده میشود.
انحصار وراثت املاک قولنامه ای
انحصار وراثت املاک قولنامه ای در ابتدا جهت دریافت گواهی انحصار وراثت لازم است تا به شوراهای حل اختلاف مراجعه کرده و مراحل لازم جهت دریافت گواهی انحصار وراثت را طی نمود. برای انجام دادن انحصار وراثت املاک قولنامه ای لازم است که الزام فروشنده به تنظیم سند رسمی از سوی ورثه به دادگاه تحویل داده شود. پس از این کار سند رسمی صادر شده و املاک به میزان سهم الارث وراث در بین شان تقسیم خواهد شد. در واقع تا زمانی که سند رسمی صادر نگردد اجازه تقسیم ملک به وراث از طرف دادگاه داده نمی شود. برای صدور سند رسمی باید هزینه های مربوط به شهرداری و هزینه های مربوط به ثبت سند در دفاتر اسناد رسمی به طور کامل پرداخت گردد تا بتوان سند رسمی را صادر کرد. در انحصار وراثت املاک قولنامه ای تعداد وراثی که از این ملک سهم می برند توسط دادگاه مشخص خواهد شد و فقط نزدیکان متوفی و افرادی که در وصیت نامه نام برده شده اند از این ارث سهم می برند. نحوه ارزشگذاری املاک قولنامهای ارزشگذاری املاک مسکونی بدون سند بر اساس ارزش معاملاتی انجام میشود. ارزش معاملاتی املاک به صورت سالانه توسط کمیسیون تقویم املاک برای مناطق مختلف شهر تعیین میشود. ارزش معاملاتی ملک بدون سند به مراتب از ارزش واقعی آن کمتر است. بنابراین مالیات مربوط به املاک مسکونی بدون سند مقدار زیادی نخواهد شد. اما املاک تجاری و اداری بدون سند طبق نظر کارشناس سازمان امور مالیاتی و بر اساس قیمت واقعی در تاریخ روز تعیین میشود. بنابراین مالیات مغازه و املاک اداری بدون سند مبلغ قابل توجهی خواهد شد مراحل پرداخت مالیات بر ارث املاک بدون سند وراث برای فروش ملک ابتدا باید انحصار وراثت کنند. در گواهی حصر وراثت میزان سهمالارث هر یک از وراث مشخص میشود. همچنین اگر شخصی به واسطه وجود وصیتنامه ذینفع باشد، در گواهی حصر ورثه نام و سهم وی تعیین خواهد شد. اما توجه داشته باشید که برای صدور گواهی انحصار وراثت ابتدا باید جریمههای ملک پرداخت شود تا برای آن سند صادر شود. صدور گواهی حصر وراثت بدون وجود سند امکان پذیر نیست. وراث پس از این مرحله با پرداخت مالیات، مفاصاحساب مالیات بر ارث دریافت میکنند. سپس با مراجعه به دفاتر اسناد رسمی و ضمیمه کردن گواهی حصر وراثت و مفاصاحساب مالیات بر ارث درخواست صدور سند تک برگی به نام وراث میکنند. بعد از صدور سند تک برگی به نام ورثه توسط سازمان ثبت، امکان فروش ملک برای وراث فراهم میشود. جریمه مالیات بر ارث با توجه به قانون سابق وراثی که مورث آنها، قبل از تاریخ اول فروردین ۱۳۹۵ فوت کردهاند، موظف هستند ظرف حداکثر شش ماه از تاریخ فوت شخص، به اداره امور مالیاتی محل اقامت شخص فوت شده، مراجعه کنند. البته در صورتی که شخص فوت شده، خارج از ایران اقامت داشته است، وراث میتوانند به اداره کل امور مالیاتی شمیرانات مراجعه و در نتیجه اظهارنامه مالیات بر ارث را به این مرجع تقدیم کنند. در صورتی که وراث، در موعد تعیین شده، به اداره مالیات مراجعه نکنند و در نتیجه مهلت شش ماهه به پایان برسد، دولت، معادل ۱۰ درصد مالیات در نظر گرفته شده را به عنوان جریمه مالیات بر ارث ، از وراث دریافت میکند. با این وجود، ممکن است وراث بعد از گذشت شش ماه، همچنان برای پرداخت مالیات بر ارث حاضر نشوند. قانون گذار، برای این دسته از متخلفان نیز، تدابیری را در نظر گرفته است. در واقع اگر وراث بعد از این مهلت قانونی، به اداره امور مالیاتی مراجعه نکنند، به ازای هر ماه تاخیر در پرداخت، معادل ۲/۵ درصد مالیات، به عنوان جریمه مالیات بر ارث ، از وراث دریافت میشود. بنابراین شایسته است وراث، هر چه سریعتر، برای پرداخت مالیاتهای تعیین شده، اقدام کنند.
جرائم انحصار وراثت
مجازات های مربوط به عدم اعلام فوت یا اعلام خلاف واقع و شهادت دروغین در خصوص فوت درمورد صدور گواهی انحصار وراثت خلاف واقع باید گفت متاسفانه بعضی از وراث برای از بین بردن حق سایر ورثه اقدام به اخذ گواهی انحصار وراثت بدون عنوان این موضوع که متوفی ورثه و یا وراث دیگری هم دارد، می کند. با این قصد و نیت که اموال متوفی را صرفا به نام خود زده که البته در این خصوص باید گفت ضمن اینکه امکان اصلاح و صدور مجدد گواهی انحصار وراثت با ذکر اسامی تمامی وراث وجود داشته و در حقیقت گواهی انحصار وراثت قبلی ملغی اثر می گردد، عمل ورثه متخلف جرم بوده و قانونگذار در این خصوص به شدت سختگیری نموده و فی الواقع عمل ورثه متخلف در اینجا مصداقی از جرم کلاهبرداری می باشد. افرادی که در اخد گواهی انحصار وراثت تقلب نمایند ، کلاهبردار محسوب میشوند و علاوه بر جبران خسارت زیان دیده به مجازات حبس محکوم خواهد شد . مفهوم تقلب در اینجا یعنی حذف یک یا چند وارث توسط سایر وراث هنگام اخد انحصار وراثت و عدم اعلام کلیه اسامی ورا قانونی به مرجع صدور گواهی . درقوانین موضوعه به لحاظ اهمیت عدم صدور گواهی های تصدیق انحصار وراثت کذب وخلاف واقع ، قانونگذاربه ترتیب مقرر درمواد 9 و 10 قانون تصدیق انحصار وراثت مصوب 1309، عقوبت جزائی ناشی از اقدامات مجرمانه در جریان تحصیل گواهی های حصر وراثت غیر قانونی وبرخلاف حقیقت را این چنین بیان نموده است :
اعتراض به گواهی انحصار وراثت
اعتراض به گواهی انحصار وراثت اعتراض به گواهی فقط برای وراث، ذینفعان و دادستان عمومی محل اقامت متوفی امکان پذیر میباشد. افرادی غیر از مواردی که نام برده شد امکان اعتراض به گواهی را نخواهند داشت. ورثه و ذینفعان که نسبت به احقاق حقوق خود اعتراض میکنند اما در خصوص دادستان موضوع متفاوت است. به عنوان مثال ممکن است دادستان عمومی با شناختی که از متوفی دارد بداند که متوفی هیچ ورثهای نداشته است. در این صورت چنانچه شخصی نسبت به صدور گواهی حصر وراثت اقدام کند، دادستان میتواند اعتراض نموده و روند رسیدگی را متوقف سازد. اعتراض وراث و افراد ذینفع ممکن است ، نسبت به تعداد وراث باقی مانده باشد که نام آنان در لیست وراث ذکر نشده باشد یا اعتراض به نسب آنها نسبت به متوفی باشد یا در اعتراض به زوجیت همسری که در دادخواست به عنوان همسر متوفی نام برده شده است و اصل ازدواج با متوفی مورد قبول قرار نگیرد و موضوع طلاق آنها یا داشتن اختلاف بین آنها مطرح شود و در مورد این امر اعتراض صورت گیرد. در صورت اعتراض وراث و افراد ذینفع شورای حل اختلاف وقت رسیدگی برای طرفین تعیین می کند و به اعتراض تعداد ورثه رسیدگی می کند اما اعتراض نسبت به نسبت افراد با متوفی به دادگاه عمومی سپرده می شود. همچنین اعتراض نسبت به زوجیت همسر در صلاحیت دادگاه خانواده گذاشته شده است. نکته مهم این است که صدور گواهی حصر وراثت مانع از آن نیست که هر مدعی دیگر وراثت، در مقام اثبات وراثت و مطالبه حق الارث خود برآید. مرجع اعتراض به گواهی حصر وراثت معترضان میبایست ابتدا به شورای حل اختلاف مراجعه نموده و اعتراض خود را مطرح کنند. چنانچه پس از تشکیل جلسه رسیدگی موضوع اختلاف حل و فصل شود پرونده بسته میشود. اما چنانچه شخص معترض نسبت به اعتراض خود پافشاری نماید، حسب مورد توسط شورای حل اختلاف به دادگاه عمومی یا دادگاه خانواده ارجاع داده میشود.
اجرت المثل ایام تصرف ملک موروثی
اجرت المثل ایام تصرف ملک موروثی به چه معنا است؟ زمانیکه افراد یا فرد وارث یک شخص متوفی که به صورت غیر قانونی یک مکان یا هر مال موروثی را تحت تصرف خود در آورده باشند، باید مبلغی را که بر حسب ارزش و بهای مال به تصرف درآمده تعیین می شود، به سایر ورثه ی فرد متوفی که مال یا ملک مورد نظر را در تصرف ندارند، بپردازد.مثال: در صورتی که یکی از ورثه ی یک ملک موروثی، بدون این که از بقیه ی وراث اجازه گرفته باشد، در آن ساکن شده و آن را تحت تصرف خود درآورد و از آن بهره مند گردد، بقیه ی ورثه قادر هستند تا دادخواستی را که با عنوان اجرت المثل برای ایام تصرف یک ملک موروثی است را تنظیم کرده و با ارائه ی آن به مراجع قانونی، درخواست خود را مبنی بر معین کردن بها و نیز قیمتی که برای زمانی که ملک در تصرف این فرد بوده است، ارائه کند. ارکان دعوای اجرت المثل ایام تصرف؟ 1- مالکیت خواهان : در دعوای خلع ید مطابق رای وحدت رویه شماره 672 دیوان عالی کشور « خلع ید از اموال غیرمنقول فرع بر مالکیت است بنابراین طرح دعوای خلع ید از ملک قبل از احراز و اثبات مالکیت قابل استماع نیست.» ۲- تصرف خوانده : در صورتی که شخصی بدون مجوز قانونی یا در ابتدا با مجوز قانونی ملکی یا مالی را متصرف بوده سپس به دلایلی خارج از حیطه قانونی به تصرف خود ادامه داده است، مستوجب پرداخت اجرت المثل ایام تصرف خواهد بود.براساس ماده 515 قانون آئین دادرسی مدنی « خواهان حق دارد ضمن تقدیم دادخواست یا در اثنای دادرسی و یا بهطور مستقل ... اجرتالمثل را به لحاظ عدم تسلیم خواسته یا تأخیر تسلیم آن ازباب اتلاف و تسبیب از خوانده مطالبه نماید.» ۳- عدوانی بودن تصرف : اگرچه در بیشتر موارد، عدوانی بودن تصرفات رکن اساسی تعلق اجرت المثل است، اما واقعیت آن است که در مواردی خوانده ممکن است با اذن مالک، ملک را متصرف شده باشد که در این حالت نیز اجرت المثل تعلق می گیرد، چنان که ماده 337 قانون مدنی در این خصوص مقرر داشته « هرگاه کسی بر حسب اذن صریح یا ضمنی از مال غیر استیفاء منفعت کند صاحب مال مستحق اجرتالمثل خواهد بود مگر اینکه معلوم شود که اذن در انتفاع مجانی بوده است.»
وصیت نامه و تنفیذ آن
هنگامی که متوفی وصیت نامه ای داشته باشد که وراث حاضر به پذیرش آن نباشند، باید دادخواست تنفیذ وصیت¬ نامه مطرح کنند. در واقع این دعوایی است که مدعی از دادگاه می خواهد تا اصالت وصیت نامه فاقد مشخصات مقرر در قانون امور حسبی را احراز کند. انواع وصیت نامه وصیت نامه رسمی: وصیتی است که در دفاتر اسناد رسمی تنظیم میگردد. وصیت نامه سری: این نوع وصیتنامه در دفترخانه اسناد رسمی باقی میماند که این اقدام تحت عنوان امانت است و موصی هر زمان که بخواهد میتواند آن را مسترد دارد. وصیت نامه عادی: وصیتی است که به صورت خودنوشت و به خط خود موصی میباشد و نزد دفاتر اسناد رسمی تهیه و تنظیم نشده است به همین دلیل احتمال تغییر و تحریف در آن وجود دارد. نافذ بودن این نوع از وصیت منوط به این امر است که وراث بر آن مهر تأیید بزنند.
تقسیم تَرَکه و مواد قانونی آن
انحصار وراثت، تقسیم ترکه، مهر و موم و تحریر ترکه و به خصوص مالیات بر ارث از نگرانیهای اصلی مردم است. برای کاسته شدن از این گونه مشکلات نیز صاحبان اموال میتوانند قبل از فوت خود با تنظیم اسناد مناسب در زمینه اموال شان تعیین تکلیف کنند. در ادامه این مطلب در خصوص مهر و موم ماترک با گروه وکلای عدل جو همراه باشید. تَرَکه : منظور از ترکه ، دارایی مثبت می باشد . دارایی عبارت است از اموال عینی ، منفعت ، طلب و کلیه حقوق مالی . اما از این دارایی ، فقط دارایی مثبت به ورثه می رسد و دیون متوفی به ارث نمی رسد ، مگر این که مال از متوفی به جا مانده باشد و بتوان آن دیون را از آن اموال پرداخت کرد . و در واقع باید قبل از تقسیم ترکه نسبت به پرداخت دیون اقدام کرد . البته در صورتی که ورثه حاضر به پرداخت دیون طلبکاران باشند ، طلبکاران نمی توانند عین ترکه را مطالبه کنند. تقسیم ترکه: به معنی تقسیم اموال و دارایی های تصفیه شده متوفی در بین وارثین خود می باشد. دعوای تقسیم ترکه و مطالبه سهم الارث با فوت متوفی از سوی وراث او در صورت اختلاف ورثه در خصوص میزان سهام و نحوه تقسیم سهم الارث بوجود می آید اگر وراث در خصوص نحوه تقسیم سهم الارث با یکدیگر توافق داشته باشند اصولاً مشکلی پیش نمی آید و مطابق توافق نامه عمل می شود. مرجع صالح برای تقسیم ترکه : در حال حاضر ، در صورتی که هنوز ترکه تقسیم نشده باشد ، دادگاه آخرین اقامتگاه متوفی صالح است . وضعیت متوفایی که وارث او معلوم نیست و ارث او : برای این حالت ، مدیر ترکه جهت اداره ترکه تعیین می شود .
تَحریر تَرَکه و مواد قانونی آن
انحصار وراثت، تحریر ترکه، مهر و موم و تقسیم ترکه و به خصوص مالیات بر ارث از نگرانیهای اصلی مردم است. برای کاسته شدن از این گونه مشکلات نیز صاحبان اموال میتوانند قبل از فوت خود با تنظیم اسناد مناسب در زمینه اموال شان تعیین تکلیف کنند. در ادامه این مطلب در خصوص مهر و موم ماترک با گروه وکلای عدل جو همراه باشید. تَرَکه : منظور از ترکه ، دارایی مثبت می باشد . دارایی عبارت است از اموال عینی ، منفعت ، طلب و کلیه حقوق مالی . اما از این دارایی ، فقط دارایی مثبت به ورثه می رسد و دیون متوفی به ارث نمی رسد ، مگر این که مال از متوفی به جا مانده باشد و بتوان آن دیون را از آن اموال پرداخت کرد . و در واقع باید قبل از تقسیم ترکه نسبت به پرداخت دیون اقدام کرد . البته در صورتی که ورثه حاضر به پرداخت دیون طلبکاران باشند ، طلبکاران نمی توانند عین ترکه را مطالبه کنند تحریر ترکه: تحریر ترکه به معنی تهیه لیستی از اموال و دارایی های متوفی همراه با دیون او می باشد. قبول یا رد ترکه: گاهی اوقات ممکن است که در بین وارثین اختلافی به وجود آید و برخی از آن ها ترکه را نپذیرند و درخواست تجدید نظر ترکه را نمایند. تصفیه ترکه: به معنی پرداخت دیون متوفی از ترکه و تعیین ما بقی اموال وی جهت تقسیم در بین وارثین می باشد.
